Mantelzorgwoning in de tuin: wanneer mag het zonder vergunning?
Een ouder of kind dichtbij laten wonen in een eigen unit in de tuin kan meestal zonder vergunning. Maar alleen als er nu mantelzorg nodig is, de unit in de achtertuin staat en past binnen wat je daar al mag bebouwen. Wat er precies mag, en wat niet.
Door Verbouwcijfers · Bijgewerkt 24 oktober 2026
Wat onze analyse laat zien
Bruidsschat omgevingsplan en Besluit bouwwerken leefomgeving, zoals IPLO ze uitlegt (31 oktober 2026)
- Een mantelzorgwoning bij een bestaande woning is vaak vergunningvrij op grond van de bruidsschat in het omgevingsplan (artikel 22.36). Er moet wel nu mantelzorg nodig zijn: wonen in de unit voordat de zorg begint, is een gewone extra woning en vraagt een vergunning.
- De unit moet in het achtererfgebied staan, niet hoger zijn dan 5 m en er mag niet op een verdieping gewoond worden (artikel 2.25 Bbl). Er ontstaat geen nieuwe woning: ook een eigen huisnummer maakt het geen zelfstandige woning.
- Binnen de bebouwde kom telt de unit mee voor de maximale bebouwing van het achtererf: bij een bebouwingsgebied van 120 m² hooguit 54 m² samen met schuur en uitbouw. Buiten de bebouwde kom telt een verplaatsbare unit tot 100 m² niet mee (artikel 22.37).
- Als de mantelzorg stopt, mag de unit niet als zelfstandige woning blijven. Gebruik als logeerruimte of bijgebouw mag; verhuren als woning niet zonder vergunning.
Mag de mantelzorgwoning zonder vergunning?
–
Bruidsschat omgevingsplan art. 22.36 en 22.37, Besluit bouwwerken leefomgeving art. 2.25; uitleg van IPLO. Je gemeente kan de regels in haar omgevingsplan aanpassen: kijk bij Regels op de kaart in het Omgevingsloket.
Drie manieren, drie regimes
- Een deel van het huis of een bestaand bijgebouw. Mag van rechtswege worden gebruikt voor mantelzorg. Verbouw je zonder de draagconstructie te raken, dan is er meestal ook voor de bouwtechniek geen vergunning nodig (artikel 2.26 Bbl).
- Een aanbouw aan het huis. Dezelfde regels als voor een vergunningvrije uitbouw: in het achtererfgebied, binnen de maten en binnen de maximale bebouwing.
- Een vrijstaande unit in de tuin. Tot 5 m hoog, gelijkvloers wonen, in het achtererfgebied. Er mag geen nieuw hoofdgebouw ontstaan: de unit blijft functioneel verbonden met het huis.
Hoe groot mag de unit zijn?
Binnen de bebouwde kom geldt de maximale bebouwing van het bebouwingsgebied, het achtererf plus de grond onder latere uitbouwen. Alles wat daar al staat, telt mee:
| Bebouwingsgebied | Maximaal bebouwd | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Tot en met 100 m² | 50 % | 80 m² → 40 m² |
| 100 tot 300 m² | 50 m² + 20 % van het deel boven 100 m² | 150 m² → 60 m² |
| Meer dan 300 m² | 90 m² + 10 % van het deel boven 300 m², hooguit 150 m² | 400 m² → 100 m² |
Een unit van 40 m² past dus in een gemiddelde rijtjestuin alleen als er verder weinig staat. Buiten de bebouwde kom mag een verplaatsbare unit tot 100 m² extra, bovenop wat er al staat.
Wat de regels niet regelen
- Bouwtechniek. Ook een vergunningvrije unit moet voldoen aan het Besluit bouwwerken leefomgeving: brandveiligheid, ventilatie, isolatie. Vraag de leverancier van een prefab unit schriftelijk of die aan het Bbl voldoet als woonruimte.
- De buren. Ramen binnen 2 m van de erfgrens met uitzicht op het erf van de buren mogen alleen met hun toestemming; zie de buren en je uitbouw.
- Uitkeringen en toeslagen. Of iemand in een mantelzorgwoning als alleenstaande of als samenwonend telt, hangt af van de regeling. Vraag het na bij de SVB of de gemeente voordat iemand verhuist.
- Je gemeente. Gemeenten kunnen de regels in hun omgevingsplan aanpassen. Kijk bij Regels op de kaart in het Omgevingsloket of vraag het de gemeente.